Een minister van Financiën moet in tijden van crisis met grote stelligheid en overtuiging zijn eigen maatregelen uitleggen en verdedigen, ook al is hij zelf niet 100 procent zeker van het succes. Dat betoogde oud-minister van Financiën Wouter Bos vandaag bij de parlementaire enquêtecommissie. 'Je hebt in crisistijd niets aan een minister van Financiën die openlijk twijfelt aan de effectiviteit van zijn maatregelen', zei Bos. Hij zei tijdens de kredietcrisis in 2008 bij invoering van een garantieregeling voor leningen tussen banken dat hij er 'bijna zeker' van was dat die regeling niet nodig zou zijn.
'Verantwoord en noodzakelijk'
Met die opmerking nam Bos een 'verantwoord en noodzakelijk risico', zei hij vanmiddag. Hij nam dat risico ook 'zeer bewust', zei hij. Een minister van Financiën moet de onrust en de paniek tijdens een crisis zoveel mogelijk dempen, vindt hij nog steeds.
De garantieregeling had een plafond van 200 miljard euro en in potentie dus grote risico's voor de schatkist. Oplossingen in de kredietcrisis moesten volgens Bos liever later dan eerder worden genomen en bij voorkeur zo 'massief' mogelijk, dus zo veel mogelijk problemen in één klap ondervangen.
DNB
Oud-directeur van De Nederlandsche Bank (DNB) Henk Brouwer heeft in het najaar van 2008 nadrukkelijk laten weten niets te voelen voor een Europees reddingsplan voor banken, dat was bedacht door een topambtenaar van het ministerie van Financiën, aldus Bos
'Ik hoorde de heer Brouwer alleen maar briesen over de inhoud van het plan', stelde Bos. Dat gebeurde in de marge van een bijeenkomst in het 'eerste reddingsweekend' voor ABN Amro, in september 2008.
De maatregel bestond eruit dat Nederland een loket opende van 20 miljard euro waarbij banken konden aankloppen voor steun. In ruil voor de steun werd door de overheid zeggenschap geëist en een flink rendement op het geleende geld. ING, Aegon en SNS Reaal maakten van de regeling gebruik.
Complexe constructie
De constructie waarbij de overheid zeggenschap zou eisen, vond DNB complex, aldus Bos. Liever zag de centrale bank 'een figuur' waarbij bedacht werd aan 'garanties en verzekeringen'. Maar Bos wilde dat de steun 'niet pijnloos' zou zijn voor de betrokken banken. Ze zouden dan bevrijd zijn en door kunnen gaan alsof er niets was gebeurd. 'Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten', zei Bos.
Eerder al zei de bedenker van het steunplan, oud-topambtenaar Bernard ter Haar, dat DNB niet veel voelde voor het plan. Over de eisen die Bos aan de banken stelde, zei oud-DNB-president Nout Wellink vrijdag dat hij het zelf niet zo gedaan had.
Uiteindelijk werd voor bijna 14 miljard euro gebruikgemaakt van de regeling. Een groot deel van de leningen is inmiddels, met rente, terugbetaald.
LeasePlan
Wouter Bos 'baalde ervan' dat autoleasebedrijf LeasePlan als eerste een beroep deed op de garantieregeling die de overheid op 23 oktober 2008 voor bancaire leningen in het leven had geroepen. 'Ik had me niet gerealiseerd dat ze een bankvergunning hadden', zei Bos.
De faciliteit van 200 miljard euro was bedoeld om garanties af te geven voor leningen tussen banken. Na de val van Lehman Brothers waren banken uitermate beducht om elkaar nog geld te lenen. 'Het interbancaire geldverkeer droogde op', schetste Bos de situatie.
'Volkomen onverwacht'
De kredietcrisis van 2008 en 2009 kwam ook voor toenmalig minister Bos van Financiën volkomen onverwacht. Volgens Bos waren er in de loop van 2007 wel problemen zichtbaar bij individuele banken vooral in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. 'Maar we dachten dat het daarbij zou blijven. Er waren nog geen aanwijzingen voor een systeemcrisis, waarbij het hele financiële stelsel in problemen komt.'
Keerpunt was de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers op 15 september 2008. Pas toen werd snel duidelijk dat er meer aan de hand was, aldus Bos. Toen de kredietcrisis eenmaal was uitgebroken is door het ministerie van Financiën meteen 'zeer adequaat opgetreden', gaf de toenmalige bewindsman aan.
'Balkenende liet veel aan mij over'
Oud-minister van Financiën Wouter Bos heeft zich door toenmalig premier Jan Peter Balkenende altijd gesteund gevoeld bij zijn optreden tijdens de kredietcrisis. 'Hij liet veel aan mij over, dat werkte goed', zei Bos tegen de parlementaire enquêtecommissie-De Wit.
Hij zei dat hij ook altijd geprobeerd heeft Balkenende er op cruciale momenten bij te betrekken. Dat ging altijd vooraf of direct achteraf in contacten met de premier of zijn topambtenaren. De samenwerking met Balkenende was 'zeer goed', zei Bos.
Bron: (ANP/Redactie)
